Czasem wystarczy chwila strachu, by stracić oszczędności całego życia. Oszuści dobrze o tym wiedzą i coraz częściej sięgają po nowe technologie, by wzbudzić emocje i presję. Właśnie dlatego w Małopolsce ruszyła kampania, która w prosty sposób ma pomóc chronić seniorów. Jej idea jest łatwa do zapamiętania i jeszcze łatwiejsza do zastosowania – wystarczy rodzinne hasło.
W Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie odbył się briefing prasowy poświęcony nowej kampanii społecznej „Ustal z Babcią hasło”. Wzięli w nim udział I wicewojewoda małopolska Elżbieta Achinger, która jest inicjatorką akcji, I małopolski wicekurator oświaty Artur Pasek, były senator i członek Zespołu Ekspertów ds. Polityki Senioralnej przy Wojewodzie Małopolskim Stanisław Bisztyga oraz przedstawiciel Małopolskiej Policji – naczelnik Wydziału Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie mł. insp. Rober Michalik.
Skala problemu jest poważna. Według policyjnych danych w minionym roku w Małopolsce 450 osób padło ofiarą oszustw metodami „na legendę”, czyli m.in. „na wnuczka” czy „na policjanta”. Łączne straty przekroczyły 14,2 mln zł, z czego ponad 10,1 mln zł stracili seniorzy w wieku 65 lat i więcej. W 2024 roku liczba poszkodowanych wyniosła 451 osób, a suma strat sięgnęła niemal 19,8 mln zł. W tej grupie było 281 seniorów, którzy stracili prawie 16,7 mln zł.
Jak podkreśla wicewojewoda Elżbieta Achinger, oszuści wykorzystują naturalne ludzkie odruchy. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia bliskiej osoby działamy szybko i emocjonalnie, chcąc pomóc. Przestępcy bazują na strachu, podszywają się pod członków rodziny lub funkcjonariuszy, a dzięki sztucznej inteligencji potrafią nawet naśladować głos wnuczka czy córki. Tworzą dramatyczne historie i wywierają presję czasu. Najczęściej ofiarami takich działań padają osoby starsze, dlatego potrzebne są nowe, skuteczne formy ochrony.
Policja od lat prowadzi działania profilaktyczne skierowane do seniorów. Tylko w 2025 roku funkcjonariusze garnizonu małopolskiego uczestniczyli w ponad 1,4 tys. spotkań dotyczących bezpieczeństwa osób starszych, w których wzięło udział prawie 34 tys. uczestników. Jak mówi mł. insp. Rober Michalik, wzrost świadomości widać w zgłoszeniach prób wyłudzeń. Edukacja prowadzona jest na wielu poziomach – od najmłodszych, przez kluby seniora, po Uniwersytety Trzeciego Wieku. Seniorzy często tracą dorobek całego życia, dlatego policja z pełnym zaangażowaniem wspiera nową inicjatywę.
Kampania „Ustal z Babcią hasło” opiera się na prostej zasadzie szybkiej weryfikacji tożsamości rozmówcy. Rodzina ustala między sobą krótkie hasło – może to być jedno słowo lub całe zdanie, znane tylko najbliższym. W razie podejrzanego telefonu wystarczy poprosić o podanie hasła, by sprawdzić, czy po drugiej stronie jest rzeczywiście bliska osoba. Jak wyjaśnia wicewojewoda Elżbieta Achinger, hasło może nawiązywać do wspólnych wakacji lub ulubionego sposobu spędzania czasu.
Szczególną rolę w kampanii odgrywają dzieci i młodzież. Przekaz kierowany jest do uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych, którzy najlepiej rozumieją działanie nowych technologii i na co dzień mają kontakt ze sztuczną inteligencją. To oni często są jedyną cyfrową tarczą swoich dziadków. I małopolski wicekurator oświaty Artur Pasek apeluje do wnuczek i wnuków, by stali się bohaterami i przewodnikami swoich babć i dziadków. Po feriach do wszystkich szkół w Małopolsce trafią materiały oraz scenariusze zajęć, które pomogą wprowadzić temat bezpieczeństwa do szkolnych lekcji.
W ramach kampanii szkoły otrzymają plakaty i konspekty lekcji wychowawczych dostosowane do wieku uczniów. Nauczyciele przeprowadzą zajęcia poświęcone mechanizmom oszustw i sposobom pomocy seniorom. Uczniowie będą zachęcani do rozmów z bliskimi i wspólnego ustalenia hasła bezpieczeństwa. Przewidziana jest także część medialna i internetowa, promująca tworzenie filmów edukacyjnych i dzielenie się nimi z hashtagiem #UstalHasło.
Kampania „Ustal z Babcią hasło” została zainicjowana przez wicewojewodę Elżbietę Achinger jako odpowiedź na ogólnopolską akcję „Rodzinne hasło” prowadzoną przez Departament Polityki Senioralnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Tego samego dnia została zaprezentowana również podczas lekcji obywatelskiej w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie, gdzie wicewojewoda rozmawiała o jej założeniach z młodzieżą z XXVIII Liceum Ogólnokształcącego im. Wojciecha Bednarskiego w Krakowie.
